Wat zijn wakkertijden, hoe werken wakkertijden, wanneer kun je wakkertijd aanhouden en hoe kun je ze het beste inzetten bij de slaap van je baby? In de wereld van babyslaap zijn wakkertijden een hot topic. Waar komt dit idee vandaan en zijn wakkertijden wetenschappelijk onderzocht? Wil jij alles weten over wakkertijden, lees dan verder in deze blog.
De wakkertijd is een aanbevolen tijd dat je kindje tussen de slaaptijden door wakker is. Wakkertijden zijn afhankelijk van de (gecorrigeerde) leeftijd en behoeften van je kind. Het idee achter de wakkertijd is, om dat juiste moment te vinden – niet te lang en niet te kort – zodat je baby klaar is voor een goed dutje of een volledige nachtrust.
De wakkertijd begint bij het ontwaken in de ochtend. Het einde van de wakkertijd is het terug in slaap zijn bij het eerstvolgende dutje of bedtijd.
Wakkertijden zijn leeftijdsafhankelijk en kunnen een beetje verschillen per kind. Elk kindje is natuurlijk anders en de ene baby kan nèt iets langer wakker zijn dan de andere baby. Door de wakkertijden in de gaten te houden, kom je steeds op het meest gunstige moment uit om je baby in bed te leggen. Hiermee bedoel ik, dat je baby niet ondervermoeid en ook niet oververmoeid naar bed gaat.
Te lange wakkertijd
Als een baby te lang wakker wordt gehouden, kan hij in een oververmoeide zone terechtkomen. Hierdoor maakt het lichaam cortisol (stresshormoon) aan, waardoor het bijna onmogelijk wordt om een baby nog in slaap te krijgen. Door wakkertijden te gebruiken kun je oververmoeidheid voorkomen en dat zorgt ervoor, dat het in slaap vallen en doorslapen makkelijker wordt voor je baby.
Te korte wakkertijd
Een baby heeft daarnaast ook voldoende wakkertijd nodig om genoeg slaapdruk op te bouwen om een lang dutje te kunnen doen. Als je je baby te vroeg laat slapen – ook al vertoonde hij slaapsignalen – kan hij uiteindelijk een kort dutje doen. Simpelweg, omdat hij nog niet moe genoeg is om langer te slapen. Met het aanhouden van een te korte wakkertijd kun je korte dutjes of hazenslaapjes in de hand werken. Je wilt dus ook voorkomen dat je je baby ondervermoeid in bed legt voor een slaapje.
Nu vraag je je misschien heel terecht af, of wakkertijden gebaseerd zijn op wetenschappelijk onderzoek. Bestaan wakkertijden en waar komt het idee vandaan?
Het concept van wakkertijden is geworteld in slaapdruk. Dit is een biologisch proces dat wordt aangedreven door de chemische stof adenosine. Adenosine is een natuurlijk voorkomende chemische stof in onze hersenen die een cruciale rol speelt bij het reguleren van de slaap.
Terwijl je baby wakker blijft, bouwt adenosine zich geleidelijk op. Hierdoor ontstaat een zogenaamde ‘slaapdruk’ of ‘slaapdrang’. Deze slaapdruk zorgt ervoor, dat je baby zich moe voelt en klaar is om te slapen – dutje of de nacht. Hoe langer je baby wakker is, hoe meer adenosine zich ophoopt waardoor de behoefte aan slaap toeneemt.
Baby is te kort wakker
Wanneer het adenosinegehalte hoog genoeg is, zal je baby zich slaperig voelen en gemakkelijker een diep, herstellend dutje kunnen doen. Als je je baby te vroeg naar bed brengt, vóórdat er voldoende adenosine is opgebouwd, is je baby niet moe genoeg om diep en lang te slapen. Dit resulteert vaak in een kort dutje of hazenslaapje. Simpelweg, omdat het lage adenosinegehalte onvoldoende slaapdruk biedt om een langer slaapje te kunnen doen. Dit is de ondervermoeidheid waar ik net over sprak.
Baby is te lang wakker
Aan de andere kant geldt, dat als je baby te lang wakker is, het stresshormoon cortisol begint op te bouwen. Dit kan de effecten van adenosine verzwakken. Dat kan leiden tot gefragmenteerde en rusteloze slaap. Je baby is namelijk oververmoeid naar bed gebracht.
Juiste wakkertijd baby
Als je baby diep slaapt, tijdens een dutje of ’s nachts, neemt het adenosineniveau geleidelijk weer af. Deze vermindering is de reden dat je baby uitgerust wakker wordt na een goede nachtrust. Als je er dus voor zorgt dat je baby de juiste hoeveelheid adenosine heeft opgebouwd vóór dutjes en bedtijd, kan dit het verschil maken tussen een kort en lang dutje, onrustige of herstellende slaap en het wel of niet makkelijk in slaap kunnen vallen.
Of wakkertijden dus echt bestaan? De wakkertijden die worden aanbevolen zijn gebaseerd op wetenschappelijke kennis over hoe het lichaam werkt, wat we weten over slaapdruk, de aanmaak van hormonen (adenosine, cortisol, melatonine), lichaamstemperatuur, de slaapcycli van jonge kinderen en alle praktijkervaringen van ouders over de hele wereld die gebruik maken van wakkertijden.
Er bestaat geen wetenschappelijk onderzoek naar wakkertijden van de ideale timing gelinkt per leeftijdscategorie. Het gebrek hieraan ontkracht verder niet het concept achter wakkertijden.
Naarmate baby’s ouder worden, wordt de wakkertijd geleidelijk groter. Je baby kan steeds langer wakker blijven zonder oververmoeid te raken. De wakkertijd komt steeds minder nauw. Het volgen van wakkertijden bij jonge baby’s kan heel nuttig zijn. Het zorgt ervoor dat je baby voldoende wakker is – niet te veel en niet te weinig. Daardoor krijgt hij de meeste kans om een goed kwalitatief dutje te doen.
De wakkertijd begint vanaf het moment dat je kindje klaar is met slapen.
Als je baby eerder wakker wordt uit een dutje en niet opnieuw in slaap valt, dan tel je de wakkertijd vanaf het moment dat je baby voor het eerst wakker werd.
Werd je baby wakker na een dutje en viel hij hierna weer in slaap, dan tel je de wakkertijd vanaf het moment dat je baby voor de tweede keer wakker werd.
Wanneer een pasgeboren baby in slaap valt, begint hij zijn slaapcyclus in de REM-slaap. REM-slaap is een lichte vorm van slaap waarbij een baby nog steeds kan bewegen. In deze fase zie je vaak de armen en benen bewegen, oogleden knipperen, de ademhaling is snel of je baby maakt geluiden zoals gilletjes of jengelen. Als ouder denk je misschien dat je baby nog wakker is, maar dit is herstellende slaap.
De tijd van het in slaap vallen telt dus mee als slaaptijd. Als het lang duurt voordat je baby in slaap valt – langer dan 20 minuten – kan dit betekenen dat de timing van de bedtijd niet passend is. Je bent waarschijnlijk te vroeg of te laat geweest.
Elke voeding (indien wakker tijdens het voeden) wordt ook meegeteld als onderdeel van de wakkertijd. In de eerste weken kan een pasgeboren baby slechts een korte periode wakker zijn. Net genoeg om te voeden, knuffelen, de luier te verschonen en meteen weer in slaap te vallen. Na deze eerste weken zal je baby na een voeding steeds wat langer wakker kunnen blijven.
Het slaapritueel is ook onderdeel van de wakkertijd. Als jouw kindje een wakkertijd heeft van 2 uur, dan kun je het slaapritueel na 1 uur 45 minuten beginnen. Denk aan het verschonen van de luier, slaapzak aantrekken, boekje lezen, knuffelen en in bed leggen.
Je kunt wakkertijden gebruiken vanaf de geboorte. Dit is een fijne houvast voor een routine in het slapen en wakker-zijn. Vanaf de leeftijd van 5-6 maanden kun je ook stoppen met het volgen van wakkertijden en overgaan op een consistent slaappatroon.
Veel baby’s gaan rond de leeftijd van 6-8 maanden 2 dutjes doen en kunnen nu langer wakker blijven. Met de overgang van 3 naar 2 dutjes wordt de wakkertijd in de ochtend korter en in de middag langer. Vóór deze leeftijd volg je wel 1 consistente wakkertijd. Kinderen met 6 maanden al langer wakker blijven, waardoor je ook kunt kiezen voor een voorspelbaar slaap- en/of voedingspatroon.
Uiteraard is dit een persoonlijke keuze. Werken de wakkertijden goed voor jullie, dan kun je ze blijven volgen.
In mijn werk zie ik op dagelijkse basis de voordelen van een routine. Wil je graag hulp bij het creëren van een routine overdag? Overweeg dan een slaaptraject, zodat we samen een fijne slaaproutine kunnen creëren voor jouw baby.
Liefs, Marijke
